Gwalenn ar wirionez

gant Stefan Carpentier

© Stefan Carpentier hag Ar Gripi - 2012

eil embannadur

O ruzellañ edo an heol dija er pelloù, hag eñ o treañ war an deñvalijenn gant e wagennoù roz ha mouk. Hir e oa bet an noz. Ar guzulierien o devoa kaset eurvezhioù o varvailhat dizehan, o cheñch penn d’ar gaoz hag o flapenniñ diwar-benn priz ar fav-roz pe divroadur an evned-suter. Hogen ar pezh a c’hoantae ar roue e oa klevet ar pezh a ouient eus Gwalenn ar Wirionez. Bet e oant an eil war-lerc’h egile o kontañ rimostelloù ; kuzhiadelloù er palez, pe rouantelezhioù burzhudus, pep hini a live e brezegenn hervez e faltazi hag aked ar vodad tud. Da zisoc’h eta, un nozvezh wenn, ur monedonea er privezioù roueel, abalamour moarvat d’an niver spontus a vannac’hoù Kafeare bet kaset d’an traoñ gant ar Barvioù Glas hag ar Blev Liv-arc’hant. Un todion e voe a zassonas betek tarzh an deiz a-hed trepasoù ar palez, hag eñ krapat gant ar skalieroù, riklañ war an aspledoù, stirlinkat ouzh an hobregonoù, en em silañ dindan ar golc’hedoù hag ober muioc’h a drouz eget roc’hadennoù mamm ar roue a oa brudet koulskoude. War-lerc’h ar guzuliadeg ne oa ket avañsetoc’h ar roue eget an neizheur ha ret e voe dezhañ kemer krog er vazh en ur penn all evit gouzout hiroc’h.

Damgloz e zaoulagad outañ, glas liv e zremm un disterig hag an debron en e gokenn, e tegemeras strollad Grival hag a oa ouzh e ober : hemañ e-unan, ur plac’h yaouank, Bleuñvenn hec’h anv, ha Rob, ur mous brizhellek-kaer, ha gantañ ur c’hazh divaskellek.

Daoust m’o devoa lavaret diwar o fenn e oant diduourien, en devoa disfiz ar roue e oant muieget se, ha didro e c’houlennas oute petra a ouient diwar-bouez Gwalenn ar Wirionez.

Ur richenn a oa eus ar walenn-mañ. Lavaret e veze e oa bet goveliet ha sterniet mein-brizius vunut enni gant ur mestr polpegan meur, anezhe ur boblad vihan o devoa bevet kantvedoù a oa er menez C’hom. Kaset e vijent bet gant an Ankoù war-lerc’h ur c’hleñved-red iskis degaset gant marc’hadourien mab-den. Brud a oa dezhi e oa gouest da lakaat an neb he douge en e viz da lavaret ar Wirionez.

Un dammousc’hoarzh a sklêrijennas dremm Grival, hag eñ d’ar roue :

“Diouzh a ouzon e vefe c’hoazh er menez C’hom e stal maen-strink ar mestr polpegan he govelias hag hec’h achantas.”

“Mat,” eme ar roue, “kit daviti eta hag degasit-hi din. Mar deuit a-benn e roin deoc’h ho pouez en aour, anez, pedit evit na viot adkavet biken !”

Komzet en devoa ar roue, glas e selloù evel an dir, gant un ton start ha pompadus, ha teñvalaat a reas a-unan pennoù ar strolladig.

“Intentit mat,” a vouslavaras, “e karantez emañ ma c’halon, met an disfiz zo ouzh he c’hrignat. Kaer eo an danvez rouanez ha glan e hañval he c’halon bezañ. Hegarat ha diarbennus-kenañ eo. Mat eo bet hec’h alioù atav. Ne’m eus ken hunvre nemet dihuniñ ouzh he c’hichen bep beure ha gwelet ez eo dister an heol, dister-tre e-skoaz ar rouanez… añfin an danvez rouanez, eee… marteze… Kompren a rit ?”

Un hej asant a rejont gorrek d’o fennoù. En gortoz edont eus ar “met” ret a oa diazez e c’houlenn.

“Met,” a gendalc’has, “re vrav eo kement-se. Penaos e c’haller, war un dro, bezañ kaer, speredek, leun a youl vat, gredus, tener a galon, didrouz ha war ar marc’had ur geginerez ken donezonet ? Dibosupl-krenn eo ! Mar bije bet eus ur seurt maouez diagent, e vije bet lakaet da zoueez, ha petra ’raje un doueez gant ur roue eveldon-me ? Na gomprenit ket a-dreuz, lorc’h zo ennon ganin ma-unan, met re zo re. Ha gwashoc’h zo c’hoazh, c’hwi ’oar ? Plijout a ra da’m mamm ! Ne gav ket deoc’h, tudoù, ez eus peadra aze da vagañ disfiz ?”

Ne c’hallas ar re all nemet asantiñ en ur virout oute a c’hoarzhin gant al lu ma oa an traoù. Arabat e oa, siwazh disoñjal ar gourdrouzioù kent na oant ket bet lavaret diwar c’hoari emichañs. Sin a reas ar roue dezhe da vont, hag i kuit eus ar sal vras a-gammedoù frank.

Ne’n em astenne ket ar gêr pelloc’h eget ar voger greñv ha pa voent aet hebioù an daou ward o c’hedal ouzh an nor-winterez, en em gavjomp gant parkeier noazh, ledan hag ec’hon. Eus an douar, troet nevez a oa, e save flaer an teil ma hañvale ar brini ober pred lipous diwarnañ.

“Mignoned, aet omp a-barzh ar fin diouzh ar c’hastell spontus-se. Gwazh a se ma tle hon treid dont amañ en-dro !”

“Na lâr ket din, Grival, e soñjez dont a-benn da gaout ar walenn, e gwirionez ! N’eus nemet ur richenn anezhi.”

“Ar richennoù, kaezhig, a vez diazezet war draoù gwirion. Na soñj ac’h eus eus Skeudig ?”

“Ya ’vat !” a estlammas Rob a yeas ruz e zremm kerkent.

Ur sell goapaus a reas an daou all outañ.

“Mat. Edo dres o paouez degouezhet eus ar menezioù ha kontet he devoa din he devoa kejet ouzh un nebeud polpeganed a roas an dra-mañ dezhi.”

En ur jestr meurdezhus ha c’hoariet un disterig e tic’hodellas ur seurt c’hwitell eus e borpant. Kizellet-kaer e oa an draezenn, kement hag ur biz-meud hag hirvoan ar stumm anezhi. Lizherennoù gweet a hañvale redek a-hed. E pep penn anezhi e oa daou bolpegan bihan o c’hwezhañ e-barzh e binviji heñvel.

“Penaos… ?” a grogas Rob.

“…eo deuet ez ser ?” a echuas an dimezell.

“Asa… eee… me… ur prof eo, abalamour…”

“Ha petra eo ’ta ?”

“An dra-mañ, bleuñvennig kaezh, a dalvez da c’helver ar bolpeganed. Heptañ e c’halljemp kantreal dre ar meneier e-pad seizh mil bloaz ha kant hep gwelet an disterañ tamm eus o bragoù.”

“Nag un taol chañs kaer !” a estlammas ar plac’h yaouank. “Ne c’halle ket degouezhet gwelloc’h, da grediñ eo skrivet pep tra !”

“Ne’m boa ket prometet dit avanturioù bras ? Ne’m boa ket lâret e oan e levrioùigoù an doueed ? Ma selaou ne’z poa ket graet pa’m boa komzet dit eus an tonkad meur a zo ouzh ma gortoz ?”

“Geus, met lakaet ’m boa se da gozh kaozioù evit ma lubaniñ !”

“Met, me ’gave din ne chome polpegan ebet ken,” a silas Rob hep kred, “hag ez eo kollet o zeñzorioù da virviken ?”

“Petra gwelloc’h evit kaout peoc’h eget lakaat da grediñ ez eur marv ?”

Ur sizhunvezh a oa edont o vale war-du an Norzh. Un noz e tegouezhas Bizibul, e vlev sonn warnañ, en ur viaoual tres an enkrez gantañ. Rob a lammas en e sav en ur leuskel ar pesked da gouezhañ en tan, hag eñ ha deviñ begoù e vizied outañ dre glask o adtapout, ha gant ur griadenn boan e c’halvas e geneiled.

“Petra zo ?” a c’houlennjont, nec’het an tamm anezhe.

“Bizibul… Bizibul en deus un dra bennak da lâret dimp ha diougan keloù fall zo, ’m eus aon,” a zistagas en ur hejañ e zaouarn.

O troiata edo ar c’hazh divaskellek a-us d’o fennoù en ur viaoual eus e wellañ evit o lakaat da gompren. Goude ur pennad, pa welas o devoa an dud un empenn blotoc’h c’hoazh eget polotennoù gant chaous, e cheñchas penn d’ar vazh evit mont d’un doare kehentiñ komprenusoc’h dezhe. En em lakaat a reas da dresañ war an douar. Da gentañ e savas o c’hamp, da-c’houde e tresas ur c’hamp all pelloc’hik er su. Evezh bras en devoa lakaet da stummañ se diouzh ar vent, douetañs gantañ avat ne vije ket gwelet gant ar boued-ar-burzhud a oa anezhe.

“Me ’gred emañ da gazh o klask hol lakaat da gompren un dra bennak a-bouez,” a laoskas Grival evel m’en devije lavaret e vez graet kamprouezh Brezuel gant silzig (piv a yaje d’e zislavaret ?).

“Miaaaaou !” eme Bizibul ton an dibasianted gantañ.

“Biz-troad kement dall !” a estlammas Rob.

“Biz-troad kement dall ?” a c’houlennas Grival.

“Me ’gred ez eo ‘biskoazh kement-all !’ a fell dezhañ lâret.”

“Ya da, se eo ‘biz-koad kement dall’, pff ! N’eus forzh, me ’m eus-me komprenet bepred ! Lâret ’ra ez eus tud war hol lerc’h hag emañ an dud-se pelloc’hik er su, ha diouzh e zresadenn ne zleomp ket bezañ en tu all d’ur c’hard lev.”

Dour a zeuas e daoulagad Bizibul, a-viskoazh e ouie e oa ar paotrig brizhellet divalav-se an hini finañ anezhe o-zri.

Ar roue eta en devije lakaet chaseourien da zispenn o roudoù ? Poellek ne oa ket. Perak n’en devoa ket roet dezhe gwarded ambroug kentoc’h ?

Plaouiañ a rejont o fesked suilh gant orbidoù a-leizh a dalvezas a-walc’h da ziskouez o anaoudegezh vat d’ar mestr-keginer, hag e vanjont kousket trouzus o stomogoù gante.

Devezhioù war-lerc’h – sizhunvezhioù a vije bet lavaret gant o c’higennoù – e tizhjont, skuizh ha divi an tamm anezhe, gwrimenn ur c’hoad brumennek. Grival a zisplegas d’e gompagnuned e veze graet Koad an Noz anezhañ gant a zon e oa. Lonket e veze ar gouloù hag al latar eno gant an deil stank.

Pa zifoupjont a-dre ar rouestlad skourroù e weljont ar menezeier en em astenne heñvel ouzh karvanoù bras-bras ur bleiz a’r skornennoù.

Hep ur grik e tiskouezas Grival ur pikern a oa uheloc’h eget ar re all hag a veske ar beg anezhañ gant an oabl en ur sklêrijenn melen ha mouk. Ar menez C’hom an hini ’oa.

Buan a-walc’h e rankjont leuskel o javed da vont abalamour d’an hentoù troidellek ha strizh-spontus.

Erc’h a reas e kreiz an deiz, ha gantañ e savas un avel rip ha skañv hag en em sile dre an disterañ toull eus o dilhad. Krog e oant da vallozhiñ Grival hag e avanturioù. Ali e oa Rob ha Bleuñvenn an eil gant eben : sichant e oa an hudour, ha donezonet moarvat, met ken skorn e oa e empenn gantañ hag ar menezeier. Ne oa roud ebet evit prouiñ e veze darempredet ar vro gant nep tra vev. Nag an disterañ kagal, nag an disterañ evnig kouezhet diwar e neizh. Mann ebet estreget kailhennoù a gouezhe a-dro-jouiz hag o zenne eus o rambreadennoù ; bewech avat e vorze o spered en-dro abalamour da vavidigezh ar vro.

Pa zeuas an noz da serriñ war ar strollad e tegouezhjont en ur bladenn vaen vihan toullet er roc’h, bras a-walc’h koulskoude evit bezañ en diavel ha gwarezet diouzh an erc’h. En em damolodiñ a rejont en o golc’hedoù ha disac’hañ o boued. Er pelloù ez ae an heol diwar-wel a-drek ar pikernioù, en ur flourañ gant e vannoù ar c’holoenn erc’h, ha da grediñ e oa e oa lennoù gwad.

Pa voe noz teñval edo an holl gant ur c’housk strafuilhet. Grival a wele ar roue, aet sot, oc’h atersiñ e holl lez dre ar walenn, evit gouzout ar pezh a soñjent diwar e benn, hag an eil goude egile e kase d’ar marv ar sujidi o devoa abeg ennañ. Rob evitañ en em wele rediet da anzav, dirak ur vodad polpeganed hir-euzhus o skilfoù gante, en devoa laeret mein-brizius e ti ar mestr meur. Ha Bleuñvenn ’ta, edo oc’h hunvreal en hec’h eured gant ur paotr stummet kaer. Lugerniñ a rae he daoulagad p’edo o lakaat ar walenn en e viz. Da neuze e tamalle dezhi he divronn bihan hag he doare keginañ. Hag hi ha lavaret e begement dezhañ, ha war-lerc’h e skoe un taol troad a-feson gantañ en e ilin ken e kouezhas war an douar.

Un disamm e voe an dihun. Kemmet e oa liv an oabl ha keloù un devezh boull a oa. Klouaroc’h eget an derc’hent e seblante bezañ anezhi dija, ha tommañ a reas o c’halonoù un tammig. Hag i gant o hent adarre en ur ganañ gwerz an aotrou Gwenc’hlan hag itron Gwenivar. Ur seurt karantez, da nebeutañ, ha na oa ket mastaret gant nep gwalenn hud !

Kaer-meurbet e oa an draoñienn. A-dre gwez-pin bras-bras e veze gwelet frankizennoù druz ar geot ha liesliv ar bleuñv enne. E-kreiz ar gwez e rede ur stêr droidellek a zasskede an heol outi. En oabl, a-us d’an dour e oa un evn, dispaket e zivaskell gantañ, o nijal war glask ur preizh liv-arc’hant.

Buhez a oa eno, a-barzh ar fin, evel pa vije bet krouet e-doug o c’herzh en odeoù.

Degouezhet er riblenn ez ejont en o c’hoazez, dialc’het an tamm anezhe, met laouen evelato. Bizibul, desachet e evezh gant un trouz bennak, a redas evel unan sot etre ar gwezennoù. Diskordañ a reas ar re all da c’hoarzhin, hag i o kaout plijadur dre soubañ o dremmoù en dour. Un nebeud amzer goude e teuas ar c’hazh divaskellek en-dro, ur c’honikl gantañ en e c’henoù a-bouez e c’houzoug. Soñj o devoa eus ar bisous-se hag eus e zivaskell bihan-bihan a oa bet kavet gante war c’hlann ur stêr. Hini anezhe ne ouie a beseurt gouenn e oa ha n’o devoa kavet den evit hen lavaret dezhe. Ur pennad a oa e tiskoueze bezañ barrekoc’h eget ul loen reizh ha selloù atersus a veze paret alies warnañ. Daoust hag-eñ e c’halle kaout abeg enne ?

Goude bezañ peurlipet o zamm kig konikl ouzh ar ber e sellas ar gompagnuned an eil re ouzh ar re all. Poent e oa gelver ar bolpeganed. Grival a savas ar benveg bihan ouzh e c’henoù.

Ober a reas ar c’hwitell un trouz skañv evel an avel ha ken plijus ha kan al laouenanig. Dre deir gwech e c’hwezhas Grival hep na c’hoarvezas netra. Gortoz a rejont neuze. Kropet e oant gant tommder an heol ha luskellet e voent gant ar stêr a hañvale bezañ o kanañ ouzh ar reier, ken e serras ar c’housked warne.

A-daol-trumm e tihunas Grival evel pa vije aet ur gwallhunvre diwarnañ. Edo e-skourr en aer, e-unan-penn, er pezh a seblante bezañ ur gambr maen-strink he mogerioù.

“Pelec’h emaon ?” a c’houlennas, hep gouzout zoken hag unan bennak a oa evit respont dezhañ.

“Bez’ e tlefec’h gouzout, Grival,” eme ur vouezh sklaer arlivet ur banne gant ar gozhni.

A-uhelder gant e zaoulagad e oa ur boudig bihan un divaskell treuzwelus dezhañ. Ken yaouank hag e vouezh e oa e selloù hag arlivet gant ar memes banne kozhni a douelle e neuz.

“Pelec’h emañ ma mignoned ?!”

“Bezit dichal, o kousket emaint en ur gambr nes. Met petra oc’h deuet da ober dre amañ ?”

“Bez’ e tlefec’h gouzout,” a respontas sioul Grival gant ar memes ton goapaus hag egile, “mard oc’h an hini a soñj din ez oc’h.”

“Ya da, gouzout a ouzon, hogen plijout a ra din klevet ar wirionez diouzh beg an dud. Ha n’eo ket ar pezh oc’h deuet da gerc’hat, ar wirionez ?”

“Ma, eo en un doare, met ne c’hallfemp ket komz diwar-benn kement-se war an douar ?”

Goustad en em santas Grival o tiskenn war-du al leur ha gallout a reas lakaat e dreid war an douar a-barzh ar fin.

Ar polpegan a zigoras un nor vihan ha stouiñ a rankas Grival ober evit mont drezi. E ostiz a reas sin dezhañ da goazezañ. Azezañ a reas en ur gador-vrec’h prenn kinklet, ha mont a reas e spered gant koroll ar flammennoù en oaled. Ur pladad a voe lakaet war an daol izel etre an div gador gant ar polpegan hag eñ skuilhañ un died liv goularz d’e gouviad.

“Deuet oc’h eta davit Gwalenn ar Wirionez.”

“Ya.”

“Na gouzout a rit ez eus anezhi ur walenn c’halloudus hag a ziskuilh gwirionez ar bed, ouzhpenn rediañ an neb m’emañ-hi en e viz da gomz didroidell ? N’eus tamm hudouriezh ebet a c’hallje padout outi. Tri c’hant vloaz on bet ouzh he c’hrouiñ. Kant vloaz o c’hoveliañ an dir anezhi, kant o kizellañ ar vein ha kant vloaz c’hoazh ouzh o achantiñ hag ouzh o sterniañ. Ha ne gomzan ket eus an amzer zo bet ret din evit kaout an danvezioù-se. Ne’m bije ken na goar na nerzh-kalon evit un oberenn all evelti. Perak en he rofen deoc’h ?”

“Eee… abalamour n’eo ket ur vezh ma gwelet ?”

Fiziañs en devoa Grival gounit amzer evit sevel arguzennoù diziarbennus. Abeg en devoa ennañ pa n’en devoa ket prederiet a-raok war se, ha goulenn a rae outañ e-unan ha n’en devoa ket hetet c’hwitout war e gefridi en dic’houzout dezhañ. Skodêget a-walc’h e oa gant an aes ma oa bet an traoù betek-neuze. Ne oa ket diougan keloù mat diwar se. War ar marc’had ne bade ket ouzh seurt gwask hag aze, gant ar mestr meur dirazañ, e selloù dezhañ paret war e greizig-kreiz, ne ouie na petra lavaret na petra ober. Sonet en devoa koulz ar wirionez hag edo ar c’hleier anezhi o tasseniñ en e benn.

“Ma, ma, ma, perak reiñ ar walenn din ?”

O vouskomz edo en ur weañ e vizied, ha dont a reas da soñj dezhañ e arnodenn dre gomz kentañ diwar ar strobinelloù, ha krog e oa takennoù c’hwez da berlezenniñ war e dal.

“He gwelet a c’hallfen ober ?” a c’houlennas trumm, ha laouen e voe diwar tres souezhet egile.

“Eee, ya, feiz, perak ket ?”

En e sav e savas ar polpegan ha mont a reas etrezek al levraoueg a oa a-dal Grival. Ur jestradeg luziet a reas ar mestr gant e zorn dehou hag ur guzhiadell a zigoras. Gant aked e tapas krog er walenn hag en e goazez e tistroas.

“Dalit,” emezañ en ur astenn e zorn war-du Grival gant evezh bras. “Sed amañ MA oberenn.”

Stardik e talc’he an draezenn etre e viz-meud hag e viz-yod evel pa vije aon gantañ rak he flastrañ hag he lakaat da gouezhañ war an dro.

“Sellit,” a gendalc’has en ur lakaat ar walenn da dreiñ dindan selloù bamet Grival. “Ur maen-prizius eus a gement a vez kavet er bed-mañ zo bet sterniet enni. Ur meskaj eus pep seurt dir a zo ouzh hec’h ober. Pep doare hudouriezh ha pep elfenn eus ar bed-mañ zo enni eta.”

Skeudoù flammennoù an tan a skede ouzh ar walenn… – dibar, a vije bet lavaret gant Grival mar n’en devije ket bet ar from iskis-se da vezañ lennet un dra heñvel en un tu bennak – hag evel o c’hoarzhin dezhañ e seblante ar vein brizius bezañ, evel ouzh e bediñ da lakaat ar walenn en e viz ha gouzout erziwezh ar Wirionez. Tost-kaer e oa stouet outi ken ma c’halle gwelet skeudenn e zremm er vein munut-munut. Digrommañ a reas a-drumm.

“Lârit din ’ta, mestr polpegan, sell ’ta petra eo hoc’h anv, pelloc’h ?”

“Ne c’hall ket bezañ distaget en ho yezh, lakaomp Mirlin eta, an tostañ eo a vije.”

“Mat-tre, Mirlin, lakaet on nec’het gant un dra, gouzout a rit ar wirionez ?”

“Penaos ’ta ?”

“Ya, souezhet on o c’houzout n’hoc’h eus ket bet graet ganti, ha c’hwi ur polpegan ken gouiziek ha ken galloudek. Da betra ’ta krouiñ un dra ha na vije graet birviken gantañ ?”

“Kalz am eus desket en ur c’haraniñ hudouriezh er walenn-mañ. Muioc’h eget nikun e ouzon diwar-benn ar bed-mañ.”

“Ya, intent a ran mat, mestr ker, met ma goulenn eo na gouzout a rit ar Wirionez ? Abalamour ma ne gomprenan ket mat penaos e c’hallje unan bennak bezañ war-dro un hevelep oberenn e-pad… pegeit, an tri c’hard eus e vuhez ?”

“N’eo ket, an hanter ne lavaran ket.”

“Mat e-pad an hanter eus e vuhez eta, hag o c’houzout emañ ar wirionez e penn e vizied, peadra zo da lâret, ne glaskje ket kaout un tañva anezhi d’an nebeutañ.”

“Dañjerus eo ar walenn-mañ, piv ’oar penaos e c’halljen bezañ goude gouzout ar Wirionez ? Petra a rajen ganti ? Naren, n’on ket aet war an hent arvarus-se.”

Penn mouzh a reas Mirlin. Ar wech kentañ e oa dindan pemp kant vloaz ma veze savet goulennoù ken droch outañ.

“Lavarit din eta piv a oar ar Wirionez.”

“Den ebet,” a eilgerias ar polpegan en e sioulder en ur gempenn un tamm e zivaskell en e gein.

“Den ebet eta ne oar gwirionez ar bed ?”

“Nann, den ebet, emaon o paouez lavaret deoc’h.”

“Den ?”

“Den !”

“Mat, penaos e ouzoc’h eta ez a ho kwalenn en-dro ?”

“Biskoazh kement-all, tanfoeltr, boulc’hurun ar Polpig meur ?!!”

Liv glas-skorn Mirlin a droas e ruz-tan ha moged a save ent-gwir diouzh e zivskouarn bihan.

“Biskoazh kement-all !!!” a foeltradas c’hoazh. “Me, an hini gwellañ eus gouizieien ar bed-mañ, an hini koshañ a gement zo o vevañ lomañ, me hag a zo bet o kelenn ken lies a wech Mab-den dre hentoù treuz, me hag a zo atizer ho breuriezh hudourien, me, me, me, penaos e c’hallit krediñ em bije gallet, ME, krouiñ un dra bennak ha nad aje ket en-dro ?!!”

En e sav e oa savet dindan e gounnar ha stok e oa e fri ouzh hini Grival. E zaoulagad ne oa ken anezhe nemet gwazhiedigoù divalav c’hwezet a wad.

“Hama, evel-se, krediñ a ran,” a eilgerias Grival en ur voustrañ war e levenez p’en gwelas o treiñ a c’hlas da ruz.

“Klevit ’ta, gwiriekaet ’m eus hudouriezh pep maen-prizius ha pep tamm dir a ya oc’h ober ar walenn-mañ gant doareoù ho pije bec’h da zeskiñ e-doug ho puhezig a zen !”

“N’it ket e belbi evel-se, ne raen nemet goulenn. Alato, n’oc’h ket tapet gant an debron gouzout ha mont a ra en-dro ent-gwir ?”

Ar polpegan a gemmas liv adarre, erfin ne c’halled ket ober liv anezhi kement-se abalamour ma oa aet tost treuzwelus.

“Ma, marteze emañ ar gwir ganeoc’h,” emezañ moulbennek an tamm anezhañ. “Me ’gred, goude bezañ bet keit-all ouzh he sevel, ez eo bet gwell ganin soñjal ez ae hec’h hudouriezh en-dro da vat kentoc’h eget bezañ dipitet.”

“Selaouit, ne fell ket din kaout ar walenn evidon. Gant roue Tirizel eo bet goulennet evit gwelet ha gwir eo, pe n’eo ket, karantez an danvez rouanez evitañ. Ma mennad din-me a oa kejañ ouzhoc’h ha gwelet dre ma daoulagad ar walenn vojennek-se.”

“Mat, lazhomp div c’had gant un taol.”

“Tonket ar marc’had !”

An deiz war-lerc’h eta edo an holl war al leurenn da vont kuit, ur bladenn roc’hellek ledan anezhi ma oa polpeganed kuilh o tifretañ gant o labour.

O tivorfilañ edo Bleuñvenn ha Rob. Pounner e oa o c’hroc’hen-lagad oute c’hoazh ha laosket o devoa un “Demat, Grival” hanter hun hanter zihun a ziskoueze kaer edo ar c’housk o vont da serriñ warne adarre. Diskouezet e voe dezhe pep a baner aozilh douget gant daou bolpegan anat o c’higennoù oute.

Kalz plijusoc’h e voe an distro, fentus zoken pa voe troet ar chaseourien, ha Mirlin aet skuizh gant o biroù, hemañ e bran, hennezh e golvan, henhont e gouelan, ken plijet e oa ar mestr polpegan gant an evned ha gant ar c’hlotennoù.

Ur pennad a-raok degouezhout e fizias Grival ur gemennadenn da Vizibul evit ar roue. Evel-se ’ta, pa voe ar palez muioc’h eget ur vurbuenn zu war dremm vrav an oabl, e vannas ar sinal lakaet, hag arouez pobl ar bolpeganed a anadas er c'hoabr, anezhañ boud divaskellek bras-bras koeñvet evel ur goumoulenn. Klevet e voe an trompilhoù neuze o skiltrañ.

Douarañ a rejont e kreizig-kreiz un engroez bamet. Ne oa bet gwelet nep polpegan gant nikun anezhe bizkoazh, ha brud kest Gwalenn ar wirionez a oa redet dre ar banelloù hag ar marc’hallac’hioù. Mont a reas an diduourien, ar mestr polpegan hag an dougerien tre er palez gant stlakadeg daouarnoù.

Ouzh o gortoz edo ar roue, e varv kribet-kaer, lufr blev e sae gantañ, lorc’hus ar paotr evel ur c’hilhog voulouz war e dron. P’o gwelas o tont tre e savas en e sav hag ez eas etrezek enne.

“Mestr polpegan, ur c’hrad vat eo dimp degemer ur vojenn buhezekoc’h c’hoazh eget na vije soñjet gant den ebet.”

“Krediñ a-walc’h a ran,” a eilgerias Mirlin gant ar memes ton hag e ostiz.

“Neuze ’ta e tegasit dimp Gwalenn ar Wirionez ?”

“Ya.”

“E welet a c’hallan ?”

“Ya.”

“Ha stekiñ outi ?”

Krog e oa ar c’hoantegezh da anadiñ en e vouezh.

“Ne c’hallit ket. Asantet em eus degas ar walenn evit un abeg hepken, evit gwelet ar garantez o trec’hiñ. Na n’eo ket evit se ho poa kaset din kannaded ?”

“Eo, eo ’vat.”

“Pelec’h emañ an danvez rouanez ’ta ?”

“Amañ.”

Gant mamm ar roue e teue ur plac’h yaouank ma tape he blevad ruz hir betek he divlez. Paret e oa he selloù glas evel un emerodezenn war an engroez. Skediñ a rae he c’hroc’hen gwenn-laezh ouzh bannoù an heol. Etrezek ar roue ez eas gorrek, ur mousc’hoarzh hegarat ha karantezus war he muzelloù. Damstouiñ a reas dirak ar mestr polpegan.

“Deuet mat oc’h, Mestr Polpegan. Soñjal a rae din, evel kalz re all, e oa aet ho kouenn da get dre wall mab-den, ha laouen on o welet n’eo ket, ha muioc’h e vefen c’hoazh mar gallfe hor pobloù en em glevet adarre.”

Mirlin a valbouzas un dra bennak.

“Me ’gred e vefe laouen ivez,” a lavaras Grival.

“Mestr Grival, ho trugarekaat a ran da vezañ kaset ho kefridi da benn. Mennet on da ober kement ha ma c’hallan evit prouiñ d’ar roue pegement en karan.”

Ouzh ar gerioù-se e kridiennas ar roue. Ne vije ket Grival evit lavaret ha gant al levenez pe gant an aon e oa. Tevel a reas al lez a oa bet ur chuchumuchu o redek drezi betek-neuze. Lugetoc’h e oa an aergelc’h. Edo ar wirionez war-nes diskoachañ. Lemel a raje he brozh, he c’hinkladur maen-prizius, he doareoù balc’h, noazh e vije, en hec’h-unan e vije, en he natur ha gouezet e vije a-barzh ar fin hag-eñ e vije ar vaouez-se ar rouanez a oa hirc’hortozet.

Tennet e voe ar walenn eus ur yalc’h a-istribilh ouzh e c’houriz gant ar polpegan hec’h astennas ken uhel ha ma c’halle diouzh e vent vihan. Desachet e voe ar gouloù hag ar selloù gant ar bizoù. Un estlammadeg voud a savas en engroez.

“Setu Gwalenn ar Wirionez…”

Ne oa ket e c’her peurlavaret gant Mirlin ma voe skoet e zorn gant maen un dalm. Ul lajadig-pad e tarnijas ar walenn en aer hag hi diwar-wel e-touez an treid. Ha meskadeg er sal. D’an daoulamm ez ajed war-du al lec’h ma oa kouezhet ar walenn. Grival a laoskas ur griadenn souezh pa welas Rob un dalm gantañ en e zorn hag ar gounnar en e zaoulagad.

“Rob ! Met petra an diaoul… ?”

Lammat a reas ar paotr war ar polpegan e-sell e lazhañ evit doare. Start e oa e zaouarn ouzh gouzoug ar paourkaezh Mirlin a vije troet da c’hlas mar ne vije ket bet e liv orin. En em deuler a reas Grival a-benn-kaer ouzh Rob hag o-zri a reas lamm-chouk-o-fenn e-touez paotred ha merc’hed al lez. Biskoazh ne oa bet ken kreñv ar paotr yaouank. Kaer en devoa Grival sachañ, bountañ, ha sachañ c’hoazh netra da ober. Sevel a reas en e sav, soñj gantañ teuler barr ouzh egile p’en em gavas a-stok e gorf adarre, pladet ma oa bet gant Bleuñvenn. Gant bec’h e troas evit talañ ouzh e argadourez. O voustrañ e c’houzoug dezhañ edo-hi gant kement a daeroni ma sante e zaouarn o plegañ tamm-ha-tamm. Perak e oa aet an traoù a-dreuz evel-se ? Bec’h en devoa oc’h analiñ. A-drumm e verzas ur pod. Dastum a reas e holl nerzh-spered hag an dra a zeuas da flastrañ ouzh klopenn Bleuñvenn a semplas krenn. Grival a savas en e sav, a beukatas, e skevent a zeve en e greiz. Nepell ac’hann edo c’hoazh ar polpegan ha Rob gant o c’hrogad, ha bec’h gant an dougerien bolpegan da gavout o zu war hemañ. D’an ampoent e welas an hudour mamm ar roue, e penn all ar sal, o steuziañ kuzhmuz a-drek ur pallenn-moger. Hep ober pelloc’h a van eus an tousmac’h a rene en em silas betek al lec’h ma oa aet ar rouanez diwar-wel, ha dizoleiñ a reas un nor guzh. En tu all anezhi ez ae don un trepas etre mogerioù ar palez. D’ar red ez eas an hudour war-lerc’h mamm ar roue, ha degouezhout a reas ganti en ur gambr grenn noazh he mogerioù maen-benerezh. E-kreiz ar gambr e oa ur gaoter a-istribilh a-us d’un tantad glaou-ruz ma save dioutañ ur rodellad voged frondus. Evit doare edo ar rouanez etre daou soñj, hag hi stouet war ar gaoter, ar walenn ganti en he dorn. E soñj a reas Grival ober un dra bennak.

“Perak ?!” a c’houlennas trumm.

Ul lamm a reas ar rouanez gant ar souezh ha distokañ diouzh an oaled en ur stardañ ar bizoù e bolz he dorn.

“Ar walenn-mañ a rank mont da get. Ne vo nemet gwalleurioù amañ abalamour dezhi. Ne zle ket ma mab gouzout…”

“Gouzout petra ?” a c’houlennas ur vouezh dialc’het e digor ar gambr.

Etrezek e vamm ez eas ar roue, teñval e benn gantañ, en doare ma ne oa bet gwelet biskoazh gant Grival. Al liv bugelel a veze en e selloù a oa troet en hini an dipit hag an digompren.

“Gouzout petra ?” a c’houlennas adarre kreñvoc’h ha taeroc’h e vouezh gantañ.

“Ar wirionez, ma mab.”

Trouz kammedoù all a voe klevet neuze. Unan bennak a zeuas tre er gambr met den ne reas van oute.

“Perak, mamm ?”

Dirollañ a reas da ouelañ ha leuskel ar walenn a yeas a-ruilh betek treid ar roue. Hemañ he zapas hag he sellas ur pennad.

“Neuze eo se a ra aon deoc’h, ar wirionez ? Ha c’hwi a fell deoc’h e renfen er gaou ? Mar bez livet gevier ouzhin gant ma mamm-me e piv e c’hallfen lakaat fiziañs ?”

“Ennon-me.”

Da-gichen ar roue ez eas an danvez rouanez hag e kemeras ar walenn digantañ. Sevel a reas un tamm he dorn hag e lakaas gorrek ar walenn en he biz hep distreiñ he sell diouzh he danvez pried.

Mamm ar roue a valbouzas ur geriennoù digomprenus hag a-greiz-holl e steuzias ar plac’h yaouank blev ruz, splann he c’hened, en ur c’helc’h gouloù flour, hag ar walenn ganti.

“Petra an diaoul… ?”

“Ar wirionez, ma mab !”

Digrommet e oa ar rouanez taer ha trist an tamm anezhi.

“Petra… ?”

“Ne’c’h eus selaouet nepred ouzhin. Pep tro e kaves abeg. Houmañ a oa re vras, hounnezh re dreut ; eben genaouek, hounhont re gintus. Biskoazh ne’c’h eus selaouet ouzhin pa lavaren dit e vije mat ar briñsez-mañ-priñsez da rouanez. Naren, bep gwech ez ae un dra bennak a-dreuz gante diouzh da soñj. Hag o koshaat edos, ma mab, e-keit-se. War da zaou-ugent vloaz emaout ha divugel c’hoazh. Da wazed a ra goap ac’hanout hag a laka brudoù droch da redek diwar da zoareoù. Kalz eus da gendirvi a c’hoanta da gador ha te ’vez o c’hoari da furlukin. O c’hoari e vezez evel ur bugel ha din da ren ez lec’h.”

“Ya, met…”

“Ar plac’h-hont ? Savet kig ha gwad diwar un taol hud galloudus. Ne’m bez graet nemet selaou, bep tro, ar pezh a lavares ha krouet em eus plac’h da hunvreoù gant harp da hudour a zo aet e vuhez digantañ diwar-se. Kig ha gwad e oa ha da garout a rae. Met ne oa ket c’hoazh diouzh da c’hrad evel boaz, ha te dirak ur plac’h peurvat e kaves c’hoazh da abegiñ. Ret e oa dit gouzout… ar wirionez ?”

Evel troet e maen e oa Grival hag ar re all. Ne c’hallent nemet sellet ha selaou. Ar rouanez e oa paret he selloù glaou-bev war he mab evel o c’hortoz ma lavarje un dra bennak, met ne reas ket.

“Ne oa ket ezhomm eus ar walenn. Gallout a ran-me lavaret dit ar wirionez : tec’hel a rez, a-viskoazh out bet dindan dec’h. Un den laosk zo ac’hanout, ma mab, aon ac’h eus rak pep tra : ren, karout, emgannañ. Da get ez ae pep tra abalamour da’z aon.”

“Asa, mamm !”

He briata a reas ar roue hag, en ur gouezhañ goustad war o daoulin, e tirolljont da ouelañ.

Ar re all a voe divorzet o izili oute a-drumm ha poent e oa d’o soñj en em dennañ ac’halenn. Distreiñ a rejont d’ar sal vras ma oa meskadeg atav. En em gannañ a raent evit kavout ar walenn. Kuit ez ejont eus ar palez etrezek ar paneroù.

“Selaouit,” eme Virlin a-greiz-holl, “perak ne zeufec’h ket ho-tri da ober un droiad du-mañ ur pennadig-pad ?”

“Trugarez deoc’h, Mirlin, met traoù hon eus da ober amañ ’m eus aon.”

“Mat.”

O vousc’hoarzhin edo Mirlin en ur vont e-barzh en e baner. Pa voe klet en e goazez e troas ouzh ar strolladig.

“Deuit pa garot, tudoù !”

Astenn a reas un dra bennak da C’hrival. Ar c’hwitell.

“Trugarez.”

“Neuze ’ta, gwelet hoc’h eus ez ae mat en-dro ma gwalenn.”

“Ya da, met kollet eo diganeoc’h. Mantrus eo.”

“N’eo ket, paotr paour. Dreist-holl, deuit dichal da’m gwelet, me ’gred em eus c’hoazh traoù da gelenn deoc’h.”

Tennañ a reas ar walenn neuze eus e yalc’h vihan a-istribilh ouzh e c’houriz ha sin a reas d’e zougerien da nijal kuit. Ul lajadig-pad e lugernas ar walenn ouzh bannoù an heol hag e steuzias adarre. Ar polpegan a reas kenavo dezhe gant e zorn ha teuziañ a reas e liv an oabl.

N’eus ken.